Shanties ontstonden onder invloed van grotere concurrentie, de komst van snellere, grotere en rankere clippers en de opkomst van de stoomschepen. Er moest meer en harder gewerkt worden door minder mensen. Zowel de kwaliteit van het werk als de sfeer aan boord verbeterde als er gezongen werd.



 
 
 






 

Klik op hem voor meer uitleg over verschillende shanties
 

Een 'shanty' is meestal een lied dat vroeger onder het werk aan boord van grote zeilschepen werd gezongen bij eentonige en zware arbeid. Er zijn verschillende soorten shanties afhankelijk van het werk dat moest worden gedaan aan boord van het schip.



Een matroos die de kunst verstond om à capella luid en ritmisch refreinliederen te zingen, fungeerde als shantyman. De shanties ontstonden onder invloed van grotere concurrentie, de komst van snellere, grotere en rankere clippers en de opkomst van de stoomschepen.

Wanneer bij de marine de adelborsten om 12 uur 's middags op de brug de middagbreedte met het ' olie- en azijnstel'  aan het meten waren, werd dat de 'muziektent' of 'muziek op de brug' genoemd. Waarschijnlijk omdat dit gezamenlijk door de sextant "loeren" op een groep muzikanten met blaasinstrumenten leek. Een adelborst werd door de officier-instructeur gevraagd: "Hoe brengt men de zon op de kim?" De adelborst antwoordde: "Wachten tot zonsondergang meneer".

Een shanty is een werklied dat aan boord van grote zeilschepen rond 1820 tot 1930 werd gezongen bij eentonig en zwaar werk. Een matroos die de kunst verstond om à capella luid en ritmisch refreinliederen te zingen, fungeerde als shantyman. De refreinen werden meegebruld door de rest van de bemanning, waarbij op het ritme uit volle kracht werd geduwd, getrokken of gelopen; pompliedjes, haalliedjes of gangspilliedjes. De Engelse taal leende zich hier bijzonder voor en leverde de meest succesvolle zeemansliederen. Een extra impuls gaven de Amerikaanse negers, die in grote getale de schepen kwamen bemannen. De haalliedjes werden onderverdeeld in runaway shantys voor het in de maat lopend aanhalen van de lijnen, halyard shanty's voor de lange forse halen bij het hijsen van de zeilen en shortdrag shanties met een fel ritme voor de laatste korte korte halen. Op marineschepen werd gehaald op het tempo van het bootsmansfluitje: "poelen op de fluit". Shanty's gingen over vrouwen, zeemeerminnen, bijgeloof, tragedies, moedige avonturen of andere zeemansdromen en natuurlijk over de kok en zijn waardeloze eten. Vaak verzon de shantyman ter plekke nieuwe coupletten. Het was in die tijd uit den boze om shanties aan de wal of in een kroeg te zingen. Dat bracht alleen maar ongeluk! Velen van ons zongen echter al shanties op de kleuterschool. Wat te denken van: "Daar was laatst een meisje loos" en wie brulde niet tijdens een schoolreisje: 'What shall we do with the drunken sailor'?

Met de komst van de stoomschepen raakten de Shanties in de vergetelheid, het werk aan boord nodigde niet uit om te zingen. Op marineschepen was het zelfs helemaal taboe om te zingen tijdens het werk! Een lange traditie dreigde verloren te gaan. Echter dankzij overlevering van de oud-zeelieden is er veel bewaard gebleven. Zij begonnen met het verzamelen van Shanties en het uitgeven van liedboekjes. Een grotere uitgave was van de Franse kapitein Armand Hayet in 1927, met zijn boek 'Chansons de bord' dat vooral  Franse shantys bevatte, maar waarin ook veel Engelstalige liederen waren opgenomen. De belangrijkste onderzoeker en verzamelaar was echter Stan Hugill ( 1906-1992). Hij schreef het voor iedere, serieuze shantyliefhebber bekende 'Shanty's form the Seven Seas'. Zonder zijn inspanning, enthousiasme en grote liefde voor de cultuur en traditie van de Shanty was er zeker veel maritieme muziek verloren gegaan.
Vandaag de dag putten nog veel shantykoren en -groepen inspiratie uit zijn 'Shantybijbel'.
Van de Nederlandstalige Shanties is niet veel bewaard gebleven, destijds was het Engels de voertaal op zee. Door vele nationaliteiten nagebrabbeld in een taal die nu bekend staat als 'Pidgin Engels'. De herontdekking van de Shanty begon eind jaren vijftig toen Harry Bellafonte met songs als de 'Bananaboatsong' en 'Round the Bay of Mexico' veel belangstelling voor liederen uit die vervlogen tijden opriep. Veel mannenkoren en -groepen namen de Shanties op in hun repertoire. Het zingen van Shanties en Fore-bitters werd razend populair. Nu in 2008 zijn er bij de ISSA (International Shanty and Seasong Association) wereldwijd al meer dan 395 koren en groepen aangesloten! Op elk moment van de dag wordt er wel ergens op de wereld een Shanty gezongen! Een traditie om nog lang in ere te houden.

Webdesign: © Copyright 2009 - 2010  J.M.J.F. Janssen Hilversum

Shanty
1. Van het Franse chanter (zingen). Ook: gangspillied. Zeemanslied met refrein, oorspronkelijk gezongen aan de kaapstander, tijdens het hijsen van de zeilen of bij ander eentonig werk aan boord.
2.Ook chanty [Eng.], matrozenlied.











Afbeelding hiernaast: Schilderij Eb en vloed van Haaike Abraham Jaarsma.